Werken met jongeren en hun systeem: betekenisvol werk in de praktijk

Van individueel probleem naar gezinsverhaal

Voor Christel begon haar interesse in systeemtherapie tijdens haar werk als jeugdprofessional in haar eigen praktijk. Ze begeleidde kinderen en jongeren individueel, maar merkte al snel dat dat maar een deel van het verhaal was.

Kinderen kwamen alleen naar therapie, terwijl hun problemen vaak verbonden waren met hun thuissituatie, school of sociale omgeving. “Een kind maakt altijd deel uit van een systeem, dat kan het gezin zijn, maar ook school, vrienden of andere belangrijke mensen.”

Ze volgde de opleiding tot systeemtherapeutisch werker en leerde vanuit een systeemgerichte blik te kijken: niet één individu staat centraal, maar het geheel waarbinnen iemand functioneert. De lasten worden gedragen door iedereen binnen het systeem niet alleen door het kind.

Caroline kwam via een andere route bij hetzelfde vak terecht. Zij werkte als maatschappelijk werker bij GGZ WNB en was verantwoordelijk voor het contact met familieleden. Door aanvullende opleidingen groeide haar interesse in het werken met gezinnen in plaats van individuele cliënten.

Als het “probleem” niet alleen bij het kind ligt

Een belangrijk kenmerk van systeemtherapie is dat de hulpvraag vaak anders blijkt te zijn dan eerst gedacht. Christel schetst een voorbeeld van een meisje van dertien dat wordt aangemeld omdat ze niet over haar gevoelens kan praten. Ouders vragen om therapie die hun dochter leert emoties te herkennen en te uiten. Tijdens de gesprekken blijkt dat ook de ouders zelf moeite hebben met emotionele communicatie.

“Een kind kan iets niet leren als het thuis geen voorbeeld krijgt,” zegt ze. Therapie enkel gericht op het kind zou in zo’n situatie weinig effect hebben, omdat de omgeving onveranderd blijft.

Dit soort inzichten maakt het werk volgens beiden juist zo boeiend: problemen worden begrijpelijker wanneer je naar het geheel kijkt.

Het mooiste: samen puzzelen

Gezinnen die bij Caroline en Christel terechtkomen, hebben meestal te maken met (een vermoeden van) psychiatrische problematiek bij een kind. De variatie in problematiek is groot: van hechtingsproblemen, trauma en eetstoornissen tot ADHD, autisme en andere psychische aandoeningen. Toch draait hun werk niet primair om diagnoses, maar om het functioneren van het gezin als geheel en hoe iedereen met de situatie omgaat.

Wat beide professionals het meest aanspreekt, is het menselijke contact met gezinnen die vastgelopen zijn. Ouders die niet meer weten wat te doen en jongeren die zich niet begrepen voelen. In plaats van kant-en-klare oplossingen gaan ze samen op zoek naar wat werkt.

“Het is echt een puzzel,” zegt Christel. “Wij hebben de oplossing niet. We zoeken die samen met het gezin.” Caroline benadrukt hoe bijzonder het is om ook in complexe situaties verandering te zien ontstaan; soms lijkt een traject weinig op te leveren, maar blijken gezinnen later toch stappen te zetten en nieuw gedrag uit te proberen. “Eerst moet je verbinding maken en begrijpen waarom mensen doen wat ze doen. Daarna pas kun je iets aanreiken.” Uiteindelijk bepalen gezinnen zelf wat bij hen past.

Een werkdag vol afwisseling

Een gemiddelde werkdag begint rond half negen en eindigt rond vijf uur, al kan dat variëren. In de ochtend en middag zien ze gezinnen of gezinsleden. Daarnaast zijn er intakes, groepsbehandelingen, overlegmomenten en contact met scholen of andere instanties. “Hoewel we veel op kantoor werken, zijn we ook regelmatig onderweg, bijvoorbeeld naar een school, ziekenhuis of zorgboerderij.”

Wat ze zelf een groot pluspunt vinden is dat ze zelden alleen werken: bij elke cliënt zijn meerdere behandelaren betrokken. Juist die samenwerking in een multidisciplinair team waarderen ze enorm. Het sparren met collega’s zorgt voor nieuwe inzichten en meerdere perspectieven. “Tijdens onze teamvergadering bespreken we casuïstiek met elkaar. De ene keer is dat op onze locatie in Roosendaal en de andere week in Bergen op Zoom.”

Wat het vak hen zelf heeft geleerd

Het werken met gezinnen heeft ook hun eigen kijk op het leven veranderd. Christel vertelt hoe vaak ze ziet dat uitzichtloze situaties toch verbeteren. “Mensen kunnen ongelooflijk veerkrachtig zijn, zeker als ze steun ervaren.”

Caroline wijst op een andere belangrijke les: er bestaat niet één waarheid. Binnen een gezin kan ieder lid een totaal andere beleving hebben van dezelfde gebeurtenis. Door die verschillende verhalen te erkennen en naar elkaar te luisteren, ontstaat ruimte voor begrip en verbinding. “Als dat jouw ervaring is, dan klopt dat voor jou,” zegt ze. “Iedereen heeft een stem en iedereen mag gehoord worden.”

Meer dan therapie

Systeemtherapie draait niet alleen om het verminderen van klachten, maar om het herstellen van relaties en communicatie binnen het hele systeem. Door niet één persoon, maar het netwerk eromheen te betrekken, ontstaat ruimte voor duurzame verandering.

In het adolescententeam werk je met jongeren van 12 tot 18 jaar, dit betekent werken in een levensfase waarin veel in beweging is en waarin verandering nog echt verschil kan maken voor de toekomst. Voor Christel en Caroline is dat precies wat hun werk zo waardevol maakt: gezinnen helpen elkaar weer te vinden en samen een nieuw evenwicht te creëren.

Wil jij het team van Christel en Caroline versterken? Bekijk de vacature voor systeemtherapeut en wie weet sluit jij straks aan bij dit team!